اما و اگرهای طرح رشته‌بندی آموزش عمومی

وزارت معارف افغانستان، یک ماه و اندی پیش، طرح رشته‌بندی آموزش عمومی در دوره‌ی لیسه را به نظرسنجی عمومی گذاشت. این وزارت، در اعلامیه‌ای، نوشت: «در حال حاضر، تمام شاگردان مکاتب تعلیمات عمومی براساس یک نصاب درسی واحد از صنف اول تا دوازدهم آموزش می‌بینند. یکی از پیشنهادات این است که تعلیمات عمومی در دوره‌ی ثانوی (صنف‌های ۱۰-۱۲) به دو رشته‌ی ساینس و اجتماعیات تجزیه شود تا شاگردان به‌صورت تخصصی‌تر آموزش ببیند». وزارت معارف، در این اعلامیه، از تمام «صاحب‌نظران، استادان، معلمان، محققان، نویسندگان، و سایر فعالین عرصه‌ی تعلیم و تربیه» درخواست کرده تا دیدگاه‌ها و پیشنهادهای‌شان را حول سه پرسش زیر، به این وزارت ارسال کنند: ۱) آیا رشته‌بندی از نظر علمی و نتایج تجربیات سایر کشورها درست است؟ ۲) آیا رشته‌بندی در شرایط فعلی افغانستان قابل تطبیق است؟ و ۳) آیا مناسب است که تعلیمات عمومی در دوره ثانویه به رشته‌های ساینس و اجتماعیات تجزیه شود؟

چند نکته در مورد این اعلامیه و اقدام وزارت معارف قابل طرح است:

یکم. وزارت معارف افغانستان در کنار نظرسنجی عامه درباره‌ی این طرح و درخواست دیدگاه‌ها و پیشنهادهای گروه‌هایی که در بالا تذکرشان رفت، می‌بایست در گام نخست این طرح را در میان دانش‌آموزان مطرح، و از طریق توزیع پرسش‌نامه‌ها و فورم‌های نظرسنجی، دیدگاه‌های‌شان را جمع‌آوری و تحلیل می‌کرد. دانش‌آموزان، مستفدین و دریافت‌کنندگان اصلی چنین طرح‌های آموزشی‌اند و دیدگاه‌شان باید در اولویت این‌گونه نظرسنجی‌های عامه قرار گیرند.

دوم. طرح‌های آموزشی ملی، نیازمند گفتگوهای جدی نظری، مطالعات گسترده‌ی میدانی و نظرسنجی‌های دقیق‌تر علمی‌اند. نظرسنجی، به‌شکلی که در اعلامیه‌ی وزارت معارف آمده است، نظرسنجی علمی نیست. به‌طور نمونه، پرسش اول در این اعلامیه، اصلاً نیازی به نظرسنجی عمومی ندارد. کافی است وزارت معارف یک ماه فرصت و معاش و امکانات لازم را در اختیار چند کارشناس و محقق در حوزه‌ی آموزش و پرورش بگذارند تا نظام‌های آموزشیِ کشورهایی که در آن‌ها این رشته‌بندی تجربه شده است، را مطالعه کنند و نتیجه گیرند که چنین رشته‌بندی از نظر علمی و نتایج تجربیات سایر کشورها درست است یا نه. پرسش‌های دوم و سوم، خیلی کلی و سطحی‌اند. پایه و اساس یک طرح آموزشی ملی، اگر چنین نظرسنجی‌های کلی و نادقیق باشد، نشان می‌دهد که کارگزاران آموزش و پرورش در جامعه با مسائل آموزشی چقدر سطحی و سرسری برخورد می‌کنند. جز چند گزارش روزنامه‌ای و تلویزیونی، گفتگویی جدی و کارشناسانه هم حول این طرح شکل نگرفته است که در آن سیستم کنونی، نقد و حلاجی، و طرح بدیلِ تحت نظرسنجی، نیازسنجی و تحلیل شود.

سوم. دو پرسش نخست وزارت معارف، تداعی‌کننده‌ی این فرض است که وزارت معارف و دست‌اندکاران آموزش و پرورش، به‌دنبال نسخه‌های تجربه‌شده در سایر کشورها و تطبیق آن در نظام آموزشی کشورند: تقلید. وزارت معارف و مسؤولان آموزشی بدانند که اگر تقلید و تطبیق نسخه‌های تجربه‌شده در سایر کشورها (هرچند موفق) در افغانستان، می‌توانست گره مشکلات ما را باز کند، نسخه‌هایی که قبلاً تقلید و تطبیق شده‌اند، باید پاسخ می‌گفت و امروز، مسؤولان آموزش و پرورش مجبور نبودند دنبال نسخه‌های دیگر برآیند. طرح‌ها و برنامه‌های کلان آموزشی، اگر مبتنی بر زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی و نیازسنجی‌های بومی نباشند، با شکست مواجه می‌شوند؛ طوری که تاکنون شده‌اند.

چهارم. با این‌همه، به‌نظر می‌رسد طرح تجزیه‌ی آموزش عمومی در دوره‌ی لیسه، به رشته‌های «ساینس» و «اجتماعیات»، مناسب‌تر از سیستم کنونی باشد. مشروط به این‌که آنچه در نکات قبلی گفته شد، مورد توجه و تأمل واقع شوند. ساده‌ترین و دم‌دست‌ترین دلیل، ممکن این باشد که حجم عظیمی از درس‌ها و مضامین نامرتبط باهم در سیستم کنونی، برای دانش‌آموزان مایه و باعث دلسردی، تنبلی و ترک آموزش می‌شوند؛ تغییر چنین سیستم و نصاب درسی‌ای، و جایگزین‌کردن آن با نصاب تخصصی‌تر، ممکن است در شناسایی و پرورش استعدادها در زمینه‌های مشخص‌تری، کمک کند. اما همان‌گونه که گفتیم، تطبیق این طرح، نیازمند چند پیش‌شرط مهم است: ۱) دیدگاه‌های دانش‌آموزان، به‌عنوان مستفیدین اصلی طرح، در اولویت قرار داده شود و از طریق توزیع پرسش‌نامه‌ها و فورمه‌های نظرسنجی، گرایش‌ها و علایق‌شان فهمیده و تحلیل شود؛ ۲) تطبیق این طرح، نیازمند گفتگوهای جدی نظری، مطالعات گسترده‌ی میدانی و تحقیقی، و نظرسنجی‌های دقیق‌تر علمی است؛ ۳) طرح‌ها و برنامه‌های آموزشی این‌چنینی باید نیازسنجی و زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی آن تحلیل شود تا میزان بازدهی و مؤثریت آن‌ها بیشتر، و احتمال شکست‌شان کم‌تر شود.

چاپ کنید
ایمیل کنید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on telegram

مدیر مسوول: رقیه صادقی

سردبیر: علی جلالی تمرانی

مسوول وب‌سایت: علی محبی

ویراستار: محمد محمدی

صفحه‌آرا: سیف‌الله فیروزی

© تمام حقوق مطالب این وب سایت برای هفته‌نامه پیرامون محفوظ می باشد.