بازنگری تاریخ هراس‌انگیز است؛ دیدن و بازدیدن اشتباهات، که در خصوص تاریخ معاصر چیزی جز اشتباه به‌چشم نمی‌خورد. یک حرکت درست و به‌موقع می‌توانست همگام‌شدن ...
مهدی آرش

از تاریکی تاریخ به تاریخ تاریک

بازنگری تاریخ هراس‌انگیز است؛ دیدن و بازدیدن اشتباهات، که در خصوص تاریخ معاصر چیزی جز اشتباه به‌چشم نمی‌خورد. یک حرکت درست و به‌موقع می‌توانست همگام‌شدن با جریانات فکری جهان را به ارمغان آورد اما ای دریغ و درد! به حاشیه کشانده شدیم و هیچ تمدن و بینش جدیدی سراغ‌مان را نگرفت. هدف از این جستارْ بازنگری سیاسی-اجتماعی تاریخ در دهه‌های هشتاد و نود میلادی است. پرسش این‌ست: آیا به ما هم سهمی از جریانات فکری جهان رسید؟

از داستان معراج بر می‌آید که منظور قرآن از آسمانْ طبقاتی دارای عرض و طول‌اند. چون در هر طبقه پیامبری از محمد پذیرایی می‌کند. در این‌جا هم کم‌دانشی خدای قرآن
عیسی بهشام

قرآن و چند ایراد علمی

از داستان معراج بر می‌آید که منظور قرآن از آسمانْ طبقاتی دارای عرض و طول‌اند. چون در هر طبقه پیامبری از محمد پذیرایی می‌کند. در این‌جا هم کم‌دانشی و بومی‌بودن خدای قرآن ثابت می‌شود. زیرا شاید باور بومیان عرب زمان محمد بر این بوده است، که در منظومه‌ی خورشیدی هفت سیاره وجود دارد. اما منجمان یونانی باور به یازده سیاره در این منظومه داشته‌اند. تا همین چند سال پیش باور به این بود، که منظومه‌ی خورشیدی ۹ سیاره دارد تا آن‌که ناسا دو سیاره‌ی دیگر را کشف کرد که یونانیان باستان حتا برای آن‌ها نام هم گذاشته بودند.

در جامعه‌ی افغانستان که روابط در هاله‌ای از پیچیدگی‌ها و محدودیت‌هاست، زنان از طریق شناخت، درک و آگاهی می‌توانند روابط و زندگی سالم داشته باشند.
بسگل نیکزاد

استقلال اقتصادی زنان؛ خوانشی از «جنس دوم»

چرا زنان از لحاظ جایگاه، مسؤولیت و صلاحیت پایین‌تر از مردان قرار دارند؟ زنان چگونه می‌توانند استقلالیت، خودکفایی و جایگاه بلند اجتماعی، اقتصادی و … را کسب کنند؟ زنان به‌رغم داشتن استعدادها و توانایی‌های همسان با مردان، از کارکرد و مؤثریت کمتر در جامعه برخوردار است. برای پی‌بردن به دلایل آن، زندگی زنان را به مراحل کودکی، بلوغ، نوجوانی، جوانی، مادری و کهن‌سالی مورد بررسی قرار می‌دهیم.

در تاریخ‌نگاری ناسیونالیستی افغانی همواره از مبارزات خوانین و سران اقوام و فیودال‌ها به‌ویژه علیه انگلیس‌ها تقدیس به عمل آمده و ستوده می‌شوند.
زلمی کاوه

ناسیونالیسم قومی و اسلام سیاسی در افغانستان (۳)

مضمون و محتوای پروژه‌ی دولتی سید جمال‌الدین افغانی همان برنامه‌هایی بود که هم‌زمان در کشورهای غربی تطبیق می‌گردید با این تفاوت که سید روی پروژه‌ی پان‌اسلامیسم تأکید می‌کرد و تلاش می‌کرد تا ارزش‌های ایدئولوژی ملی جدید را با فرهنگ و ارزش‌های اسلامی ادغام نموده و پان‌اسلامیسم را ابداع نماید. اما پروژه‌ی سید در تضاد با مضمون ضد مذهبی انقلابی ناسیونالیسم فرانسوی قرار داشت که در سال ۱۷۸۹ گردن شاه را زد و تلاش کرد دست مذهب را از زندگی مردم کوتاه نموده و پای فیودالیسم را از هژمونی اجتماعی قطع نموده و برای شهروندان حقوق شهروندی و بشر را به ارمغان آورد. اما در افغانستان از همان آغاز سنت‌هایی که در فضای سیاسی جامعه به‌وجود آمد، تلفیق مذهب و ناسیونالیسم زمخت محلی و قومی بود که متأسفانه این سنت‌سازی هنوز ادامه دارد.

در تاریخ‌نگاری ناسیونالیستی افغانی همواره از مبارزات خوانین و سران اقوام و فیودال‌ها به‌ویژه علیه انگلیس‌ها تقدیس به عمل آمده و ستوده می‌شوند.
زلمی کاوه

ناسیونالیسم قومی و اسلام سیاسی در افغانستان (۲)

پاسخ هابسباوم به این سوال که چرا ملت به‌وجود آمده است این است که وجود ملت را باید در فرایندهای مدرنیزه‌شدن جامعه جستجو کرد. به این معنا که مجموع تغییرات عمیق اجتماعی و سیاسی، احتیاج به یک «مذهب مدنی» را برای حاکمیت و مشروعیت دولت و رژیم ایجاد کرد. و راه‌حل این بود که باید سنت‌های گذشته و نو را دوباره خلق و بازسازی کرد تا بتوان بر مبنای آن‌ها ملت را ایجاد کرد. و این امر سبب شد تا دولت و حاکمیت‌ها بتوانند مردم را به‌واسطه رسانه‌های جمعی، مکتب و مدرسه و یا با طرح مطالبات ملی و اجتماعی معتقد به تابعیت از رهبری گروه‌های ملی، برای مشروعیت دولت و رژیم در پرتو پروسه‌ی مدرن‌سازی جامعه نمود.

فلسفه همواره در مراجعه است؛ به اصالت انسانی؛ جهانی آزاده و فارغ از سلسله‌مراتب و انحصار ثروت و منابع. فلسفه سبکی برای زیستن است و براندازی عادت و سرنهادن ...
محمد محمدی

ضرورت فلسفه

فلسفه همواره در مراجعه است؛ به اصالت انسانی؛ جهانی آزاده و فارغ از سلسله‌مراتب و انحصار ثروت و منابع. فلسفه سبکی برای زیستن است و براندازی عادت و سرنهادن به بت‌های زمینی و آسمانی. انسان مادامی که تاریخ را به‌پیش می‌راند، ضرورت دارد تا چشمی به پیرامون هستی خویش داشته باشد تا سربه‌زیری از وی انسانی در بند نسازد. این چشم فلسفه است؛ آن‌چه که جان‌ها را بر ضد باورها می‌شوراند و همین شوراندن، انکارِ عادت و طریقت بودن فلسفه است.

ناسيوناليسم قومی را در صريح‌ترين بيان ضد بشری‌اش در جریان جنگ‌های دهه‌ی ۹۰ ميلادی قرن گذشته در باميان، مزار شريف، یکاولنگ، شمالی، کابل و... مشاهده کرد.
زلمی کاوه

ناسیونالیسم قومی و اسلام سیاسی در افغانستان (۱)

محتوای این نوشتار را نقش طبقات حاکم در آفرینش «ملت» افغانستان، رابطه‌ی ناسیونالیسم افغانی و پان‌اسلامیسم، تداوم بازسازی سنت‌های ملی در دوره‌های مختلف قرن گذشته، عنصر بیگانه‌ستیزی در ناسیونالیسم افغانی، تأثیر عقاید نازیسم هتلری در افغانستان، تاریخ‌نویسی و ویژگی‌های اسلام و ناسیونالیسم قومی، بهره‌جویی از آمار و ارقام نفوس‌شماری در جهت بازسازی هویت قومی «ملی»، احزاب اسلامی و تمایلات کهن‌گرایی ناسیونالیسم قومی-مذهبی در افغانستان، طالبان و ترکیب اسلامی-قومی آن، تشکیل خواهد داد. می‌توان گفت این نوشته تلاشی است در جهت بررسی ناسیونالیسم افغانی.

فیلم از ساخته‌های محسن مخملباف، فیلم‌ساز ایرانی است. ایشان در کشورهای مختلف چندین فیلم‌ ساخته‌اند و این یکی در کشور تاجکستان ساخته شده است.
امان شادکام

مروری به فیلم «سکس و فلسفه»

اگر از صفحات کتاب‌ جدا شویم و به سینما سر بزنیم؛ فیلم‌ها نیز با عشق و سکس عجین‌اند. کمتر فیلم‌ سینمایی را می‌توان یافت که در آن مساله‌ی عشق و سکس نهفته نباشد. حتا از صحنه‌ها‌ی جنجالی فیلم، همین مساله‌ی عشق و سکس است. در فیلم‌های بالیوودی، بچه و دختر بخاطر عشق با هر قِسم بن‌بست مبارزه می‌کنند اما در فیلم‌های هالیوودی چون سکس آزاد است؛ این مساله خیلی حاد نیست. اما با این شرط که رضایت دو طرف در میان باشد. حتا زنانی که شوهر دارند بدون اندک نگرانی، با همکاران‌شان رابطه‌ی جنسی برقرار می‌کنند. همین‌طور مردانی که زن دارند، با خیال راحت هم‌زمان با چندین زن رابطه‌ی جنسی برقرار می‌کنند.

بخش مهمی از انتقادات که بر مدرنیته وارد شده است از جانب مکتب انتقادی و نظریه‏های پست‌مدرن می‏باشد. از نظر مکتب انتقادی، دو نوع عقلانیت وجود دارد: عقلانیت ذاتی و عقلانیت صوری.
عارف وفایی

انسانِ در حال مسخ‌شدن

پیامد‏های مدرنیته در جنبه‏های مختلف بقای انسان‏ها را در روی زمین مورد حمله قرار داده است. الرشبیک معتقد است که پیشرفت بشر در عرصه‌ی زیست‌شناسی، به تولید ویروس‏های خطرناک که ژن‏ها و حیات بهداشتی انسان را تهدید می‏کند، منجر شده است. به نظر دانشمندان محیط‌زیستْ صنعتی‌شدن مشکلات محیط زیستی را به‌بار آورده است. ماکس وبر از پیامد‏های بروکراسی و نظام‏های عقلانی- قانونی جدید که باعث حبس انسان در درون قفس آهنین شده است، هشدار می‏دهد. گیدنز معتقد است که ابداع سلاح‏های هسته‏ای و گسترش دانش و افزایش تولید کلاهک‏های آن امنیت جهان را به چالش کشیده است.

مفهوم ازخودبیگانگی واژه‌ی علمی و آکادمیکِ همان واژه‌ی «جن‌زدگی» یا «دیوزدگی» است که ما در حرف و حدیث‌های عامیانه به‌کار می‌بریم.
فرید ارشاد

ازخودبیگانگی

کار از نظر مارکس یک امر بسیار مهم بود. او می‌گفت زیستن یعنی کارکردن. چگونه مارکسْ کار را عامل ازخودبیگانگی می‌دانست؟ وقتی انسان ناچار باشد برای ادامه‌ی حیات خود، کار خود را و در واقع خویشتن خود را مانند کالا بفروشد. کارل مارکس می‌گوید: «انسان از طریق الوهیت و ایدئولوژیْ «خود حقیقی‌اش» را تحقق نمی‌بخشد، بلکه از طریق اتحاد با جهان به‌وسیله‌ی کار خلّاق، فعالیت سازنده و روابط اجتماعی عینی و هماهنگ‌اش، ذات خود را محقق می‌سازد».