حقوق بشر، زیر پتوی اسلام

در کشورهای غیر سکولار، مسئله‌ی حقوق بشر یک معضل است. در این راستا هر پژوهشگری کوشش می‌کند که جانبدارانه و غرض‌آلود  عمل کند. زمانی‌که به مقالات و کتاب‌های نویسندگان پیرو دین اسلام غور و تعمق شود، در واقع دین اسلام را به توصیف گرفته است و نگاه منتقدانه جایش را به وصف و توصیف داده است. اما جنبش چپ نقد وارد می‌کنند. مثلاً؛ تلویزیون بی‌بی‌سی فیلمی به‌نام «ما مسلمانان» را نشر کرده بود. در آن فیلم، ده نفر از کشورهای مختلف اسلامی در زیر یک سقف جمع شده بودند و زندگی می‌کردند. بعضی‌شان افراطی بودند و بعضی دیگر‌شان هم اعتدال را پیشه می‌کردند.

یکی از موضوعات بحث آن‌ها حقوق بشر بود. چند نفرشان حقوق بشر را نفی می‌کردند و می‌گفتند: حقوق بشر در اسلام جایی ندارد. حتا به خیابان‌های پاریس می‌رفتند و مردم را به اسلام دعوت، و حقوق بشر را نفی می‌کردند. یک خانم، با لحن آرام گفت: در واقع حقوق بشر است که امروز تو در خیابان آمدی این‌گونه حرف‌ها را می‌زنی. به‌هرحال، عده‌ای دین اسلام را دین اعتدال و دین حقوق بشری می‌دانند و استناد می‌کنند به این‌که فرشتگان به پای بشر سجده کردند و خدا انسان را از روح خود آفریده است. ولی سکولارها، ادیان را قابل نقد و دین اسلام را ناقض حقوق بشر می‌دانند. آیا به‌راستی دین اسلام ناقض حقوق بشر است؟ آیا دین سلام یک دین حقوق بشری است؟ آیا حقوق بشر در زیر پتوی اسلام نفس می‌کشد؟

از پدیده‌های اجتماعی نمی‌توان یک تعریف مشخص و خاص ارائه کرد و ممکن است یک موضوع با چندین تعریف، تکمیل شود و اعتبار یابد. همین‌گونه از حقوق بشر و دین  هم تعاریف وافری ارائه گردیده است. حقوق بشر را می‌توان به‌صورت نمونه چنین تعریف کرد:

حقوق بشر مجموعه‌ای از حقوق و امتیازاتی است که همه‌ی انسان‌ها صرف به‌خاطر انسان‌بودن خود از آن‌ها برخوردارند و هیچ‌یک از تعلقات آن‌ها باعث سلب یا محدودیت این حقوق نمی‌گردد، زیرا انسان‌ها برابر زاده می‌شوند و به حیثیت انسانی و کرامت خود نیز با همدیگر برابرند (سرآمد و پژمان، ص۱۴).

و یا حقوق بشر مجموعه حقوقی است که انسان‌ها به ذات بودن خود از آن برخوردار می‌باشند (وب‌سایت حقوق بشر). در کتابی به‌نام «مفهوم حقوق بشر» آمده است که مقصود اصلی حقوق بشر، معین‌کردن مبنایی برای تعیین شکل و محتوای هنجارهای اخلاقی بنیادی حیطه‌ی عمومی است. به‌قول «جیمز نیکل»، مقصود حقوق بشر، صیانت حقوق بشر از آن شرایط ضروری است که به حداقل زندگی خوب برای افراد منجر می‌شوند.

حالا لازم می‎دانم که از اسلام نیز تعریف ارائه شود. در لغت‌نامه‌ها، کلمه‌ی «اسلام»، تسلیم‌شدن، اطاعت‌کردن و هم‌چنین صلح، تعریف شده است. اما دین اسلام، نام هدایتی است که خداوند برای انسان‌ها در نظرگرفته است و این هدایت در قرآن، کتابی که کلام محض خداوند است، تجلی یافته است.

حالا چطور دین اسلام مسائل حقوق بشری را در زیر پتوی خود نگهداشته است؟ یا برعکس، عده‌ای از مسلمین حقوق بشر را نفی می‌کنند و به مکملیت اسلام، اعتقاد و باور دارند. اسلام‌گراهای تشیع، باور دارند که اسلام تنها دینی است که مسائل حقوق بشر را در نظر گرفته است. در صفحه‌ی ۶۶ کتاب «آموزش حقوق بشر» آمده است؛ نظریه‌ی الهی حقوق بشر، منشأ حقوق بشر را در خواست خداوند و خلقت ویژه‌ی بشر جستجو می‌کند. در ادامه از قرآن نقل قول می‌کند: خداوند انسان‌ها را از روح خود خلق کرد و به فرشتگان دستور داد که به پای انسان سجده کنند. در ضمن، بیشتر علمای دینی ایرانی و افغانی، به کامل‌بودن اسلام و حقوق بشری تأکید کرده‌اند. به‌وضوح بیان کرده‌اند که دین اسلام یک دین کامل، بشردوست، صلح‌جو، صادق، اعتدال‌گرا و… است. اما این مقوله‌ها از نظر بعضی از دانشمندان اسلامی و غیر اسلامی قابل نقد است.

در اعلامیه‌ی حقوق بشر چنین آمده است: خشونت علیه زنان به معنی هر عمل خشونت‌آمیز بر اساس جنسیت است که به آسیب یا رنجاندن جسمی، یا روانی زنان منجر شود یا احتمال آن وجود داشته باشد، از جمله تهدیدات یا اعمال مشابه، اجبار یا محروم‌کردن مستبدانه‌ی زنان از آزادی که در منظر عموم یا در خلوت زندگی خصوصی، انجام شود (اعلامیه‌ی محو خشونت علیه زنان، ۱۹۹۷: ماده ۱). حالا ببینیم که آیا واقعاً اسلام و اسلام‌گراها، اعلامیه‌ی حقوق بشر را نقض نکرده و به آن احترام گذاشته است.

دکتر «دانیال شایسته»، به کامل‌بودن دین اسلام نقد وارد می‌کند و یکی از دلایل کامل‌نبودن دین اسلام را ناقض حقوق بشر بودن و تناقض قرآن بیان می‌کند. وی به‌صراحت می‌گوید: اسلام چیزهای غیرمنطقی را به خدا نسبت می‌دهد. مثلاً؛ در سوره‌ی انفال، آیه‌ی ۳۰ می‌گوید: خدا حیله‌گرتر از همه است. در ادامه می‌فزاید؛ به پیروانش می‌گوید: شما می‌توانید تحت شرایطی، دروغ بگویید. از طرف دیگر می‌گوید: خدا مقدس، صلح‌جو و متعادل است. هم‌چنان اسلام، به مردان مجوز شرعی داده است که زنان خود را تحت شرایطی بزنند. یا به چندزنی تشویق می‌کند. همین‌که امر می‌کند زنان خود را بزنید و می‌توانید چندین زن را تحت سلطه‌ی خود دربیاورید، خودش بیان‌گر نقض حقوق بشر است.

در متون اسلامی آمده؛ اگر شوهر، همسرش را کتک بزند، نباید به صورتش بزند و هنگامی‌که مشغول زدن او است، نباید به او فحش بدهد و در کل نباید استخوان‌های او را بشکند یا او را زخمی کند و در وقت لت‌وکوب، دستان خود را تا سینه‌ی خود بالا ببرند. یکی از علمای برجسته‌ی عربستان می‌گفت: خداوند مقام زنان را با کتک‌زدن بالا برده است. «بهار داوری»، استاد تاریخ ادیان می‌گوید: در قرآن آمده است که شما را از یک «نفس» خلق کردم. وی کلمه‌ی «نفس» را مؤنث می‌داند. ایشان می‌افزاید: در واقع خدا اول حوا را آفریده، اما مفسرین، مردسالارانه عمل کرده‌اند. در تفسیر طبری، درباره‌ی خلقت آدم ۲۰ صفحه نوشته شده است و درباره‌ی خلقت حوا، سه سطر. وی تحلیل می‌کند که مردان همیشه رویکرد زن‌ستیزانه داشته و سعی کرده که زنان را در حاشیه قرار دهند.

ایشان درباره‌ی حجاب می‌گوید: در هیچ جایی از قرآن نیامده است که زنان سرشان را بپوشانند، بلکه گفته شده است «زینت»شان را بپوشانند. وی «زینت» را سینه و آلت تناسلی می‌گوید. در تأیید حرف‌های خانم داوری، «علی جانی»، پژوهشگر دین، می‌گوید: در قرآن آمده است که زنان چادرش را در گریبان کنند. وی تحلیل می‌کند که در قرآن نیامده که بگوید زنان حتماً برقع کنند، بلکه آمده چادر داشته باشند و آن را به گردن‌شان آویزان کنند، تا برجسته‌گی‌های گردن‌شان از معرض دید در امان باشد. تا این‌جا دانستیم که اسلام و سلام‌گراها یکی از ناقضین حقوق بشر است و گفته زن را بزنید و صدای زن را خفه کنید.

ماده‌ی ۴ اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر گفته است هیچ‌کس را نباید در بردگی یا بندگی نگاه داشت. بردگی و دادوستد بردگان، به هر شکلی که باشد، ممنوع است.

نقد جدی دیگر بر اسلام، مسأله‌ی میراث و تصاحب برده است. در اعلامیه‌های حقوق بشر به برابری تأکید شده است و آمده است که هیچ‌کسی از دیگری برتری ندارد. در اسلام از بُعد تقوا و حقوق، بین انسان‌ها تفاوت وافر قائل شده و یکی را به‌خاطر علم و تقوایش، به ملکوتی می‌رساند و دیگری را به‌خاطر زن‌بودنش از میراث باز می‌دارد. این تفاوت‌انگاری اسلام، باعث می‌شود که حقوق بشر را در زیر پتوی خود بگیرد و شعار حقوق بشر را سر بدهد.

«علی جانی»، یکی از پژوهشگران دینی، می‌گوید: اسلام در بخش میراث، ناقض حقوق بشر است. یعنی زنان را در حاشیه برده و دو زن را در برابر یک مرد قرار داده است. وی این مقوله را در قرآن نمی‌داند و می‌گوید: مسئله‌ی میراث در زمان پیامبر مطرح شد. محمد میراث را مساویانه مطرح کرد، اما مردم به‌شکل اعتراض، اطراف خانه‌ی محمد را احاطه کردند. پیامبر وضعیت را تنگ دید و اعلام کرد که زنان از میراث محروم است و جهزیه را به‌جای میراث قرار داد.

نظریه‌پردازان اسلامی بر شریعت اسلامی نقدهای وافری وارد کرده‌اند. «نصر حامد ابوزید»، یکی از منتقدان مصری، در کتاب «نقد گفتمان دینی» می‌نویسد؛ ما نباید تاریخ اسلام را از بُعد قداست‌اش مطالعه کنیم. وی در بخش بردگی از دیدگاه اسلام می‌گوید: گفتمان دینی، اجرای دارد که ابعاد رابطه‌ی انسان با خدا را در یک بُعد خلاصه می‌کند و آن بعد، همان عبودیت (بردگی) است. منتقد دیگر، «دکتر سها»، در کتاب «نقد احکام»، احکام اسلام را ناقض حقوق بشری می‌داند و انتقاد می‌کند که دین اسلام، بنیان‌گذار بردگی و کسر میراث زنان است. وی با استناد به احادیث و قرآن می‌نگارد؛ برده خواست خدا است و برده کالا است و با اربابش برابری ندارد. فرار بردگان گناهی بزرگ است و نزدیکی جنسی با کنیزان خریداری‌شده یا دختران و زنان اسیرشده، جایز است.

توضیح مفصل این مباحث از توان این نوشته خارج است، اما من‌باب نمونه درباره‌ی پهلوخوابی برده با صاحبش یادآور می‌شوم. در سوره‌ی «مومنون»، آیه‌ی ۶، آمده است؛ مؤمنان کسانی هستند که آلات جنسی خود را از گناه حفظ می‌کنند، مگر در مورد همسران یا کنیزان‌شان. شبیه این سوره، در احادیث اهل سنت و تشیع نیز آمده است که خریداری کنیز و نزدیکی با آن کاری نیکو است. حتی نزدیکی با کنیزی که قبل از دست‌گیری یا خرید، شوهر داشته، نیز جایز است.

اسلام‌گراها تبلیغ می‌کنند که دین اسلام، دین اعتدال و میانه‌روی است و از همه مهم‌تر، ارزش انسانی را در نظر گرفته است و عده‌ای از بنیادگراهای اسلام، از متون اسلام چیزهایی را برجسته کرده که در شعار به‌نفع حقوق بشر است، اما در عمل کاملاً بر علیه اعلامیه‌های حقوق بشری است.

چاپ کنید
ایمیل کنید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on telegram

مدیر مسوول: رقیه صادقی

سردبیر: علی جلالی تمرانی

مسوول وب‌سایت: علی محبی

ویراستار: محمد محمدی

صفحه‌آرا: سیف‌الله فیروزی

© تمام حقوق مطالب این وب سایت برای هفته‌نامه پیرامون محفوظ می باشد.