جوکر؛ هشداری به نیولیبرالیسم

جوکر در سال ۲۰۱۹ اکران شد.

«جوکر» یک فیلم سینمایی آمریکایی است به نویسندگی، تهیه‌کنندگی و کارگردانی «تاد فیلیپس»، که در سال ۲۰۱۹ اکران شد.

جوکر داستان زندگی کمدینی است که عاشق نمایش و آوردن خنده بر لبان مردم است و بعداً به یک بزهکار آدم‌کُش تبدیل می‌شود و به‌عنوان سمبول و نماد در یک حرکت آنارشیستی خشونت‌گرا از توده‌های مردم در مقابل یک اقلیت سرمایه‌دار بدل می‌شود.

جوکر پس از ۲۰۱۹ موج بزرگی از مخاطبان به‌خصوص جوانان در سراسر جهان را طرفدار خود ساخت و حتی در دنیای واقعی جوکر به نمادی از حرکت‌های آنارشیستی تبدیل شد، که ما شاهد بعضی از شورش‌ها  و جنبش‌هایی که از ماسک جوکر استفاده کرده بودند، بودیم. همچنان جوکر در میان قشر جوان به‌عنوان قهرمان شناخته می‌شود و این را می‌توان از تیشرت‌هایی با مارک جوکر، پوش مبایل، ماسک جوکر و خال‌کوبی‌های روی بدن جوانان فهمید.

عباس جعفری، نویسنده و دانشجوی دانشکده‌ی ادبیات، باورمند است که «جوکر یک انقلاب اجتماعی  طبقه‌ی تهی‌دست علیه دسته‌ی حاکم، پول‌دار و زورگو می‌باشد. که در حقیقت می‌خواهد یک انقلاب ضد سرمایه‌داری را در دنیای واقعی رقم بزند و یا حداقل توده‌ها را به شورش علیه سیستم سرمایه‌داری تشویق کند». 

فیلم جوکر که در ظاهر بر ضد اخلاق توجیه شده است، مخاطبان، به‌خصوص جوانان را به یک نوع انارشی کور تشویق می‌کند. حتی گاهی به‌عنوان یک عنصر ضد سرمایه‌داری از آن یاد می‌شود، اما در حقیقت این‌طور نیست.

در این فیلم، فیلم‌ساز می‌خواهد نشان دهد که جوکر زاییده‌ای شرایط اجتماعی سرمایه‌داری موجود است که بر او تحمیل شده و او را از یک کمدین عاشق نمایش، تبدیل به یک بزهکار آدم‌کش و عصیان‌گر کرده است. و این‌که چه کسی و چه شرایط و سیستمی باعث این تغییر شده است را به تصویر می‌کشد.

سید ناصر هاشم‌زاده، منتقد فیلم در سینمای ایران، به این باور است که جوکر نه‌تنها یک عنصر ضد سرمایه‌داری شورش و انقلاب علیه بوژوازی کلان آمریکایی نیست، بلکه هشدار و نقدی بسیار قوی به جوامع سرمایه‌داری به‌خصوص نیولیبرالیسم آمریکایی است که این شرایط جوکرپروری را به‌وجود می‌آورد و این‌که جامعه‌ی سرمایه‌داری، به‌صورت خاص نیولیبرالیسم آمریکایی، باید راهکاری جدی را در سیاست‌ها، رهبری جامعه، توزیع عادلانه‌ی ثروت، رفاه اجتماعی، شغل و… را روی دست بگیرد؛ وگرنه به‌دست توده‌ها سرکوب خواهند شد.

در حقیقت جوکر خط سرخ سرمایه‌داری است، نه فروپاشنده‌ی بورژوازی. اگر جوکر یک عنصر ضد سرمایه‌داری و شورش علیه بورژوازی باشد، چرا سرمایه‌گذاران و استدیوهای بزرگ آمریکایی چنین فیلم انقلابی و ضد سرمایه‌داری را بر ضد خود بسازند؟!

«آن‌ها فکر می‌کنند که ما مثل پسربچه‌های خوب فقط می‌نشینیم و تحمل می‌کنیم و هیچ‌وقت کنترل مان را از دست نمی‌دهیم و شورش نمی‌کنیم؟!».

او کمدین‌بودن و به‌قول خودش «خنداندن مردم و لبخندآوردن» را بیش از هر کاری دوست دارد. به همین خاطر در یک شرکت به‌عنوان یک دلقک مشغول به کار است. ضعیف  و رنجوربودن یکی از مشخصه‌های او در ابتدای فیلم است و این ضعف جسمی خود را در بدن پوست و استخوان شکل‌اش نشان می‌دهد؛ اما او قرار نیست این‌گونه ضعیف باقی بماند و به‌قول خودش مثل بچه‌های خوب بنشیند و علیه سیستم کثیف و نابرابر که بالای او تحمیل شده، شورش نکند. جوکر بر این عاشق نمایش بودنش، بیماری روانی‌اش و خنده‌های استریک‌اش غالب می‌شود و خودش خشونت می‌کند. این گذار از یک روان‌رنجور عاشق نمایش به یک بزهکار آدم‌کش (تبدیل‌شدن از آرتور به جوکر)می‌تواند معرف، نمونه و حتی نماد خوبی باشد برای جامعه و سیستم بحران‌زده و بیمار که به‌سمت طغیان پیش می‌رود.

«دفاع تو در مقابل قتل سه جوان در میترو این است که تو دیوانه‌ای؟».

«نه، آن‌ها جان‌شان را نجات داده نتوانستند».

جوکر در حقیقت نقد می‌کند آن سیستم نیولیبرالیسم را که با منطق «هرچیزی که بدل به پول شود، ارزش است»  فعالیت می‌کند. حتی اگر منجر به  تحقیر، توهین، استثمار یک اکثریت بزرگ از مردم و انحصار قدرت، پول و رفاه به‌دست یک اقلیت کوچک سرمایه‌داران شود.

در سیستم نیولیبرالیسم، که هر روز سرمایه‌دار سرمایه‌دارتر و فقرا فقیرتر می‌شود و بخش عظیمی از سرمایه، قدرت، فرصت‌ها و منابع ثروت در انحصار طبقه‌ی حاکم و پول‌دار می‌باشد و یک اکثریت بزرگی از توده‌‌های مردم را به استثمار گرفته است؛ می‌تواند شرایط خوبی باشد برای رشد جوکر و شکل‌گرفتن روحیه‌ی جوکرپروری در بین توده‌های استثمارشده و تحقیرشده؛ اگر نیولیبرالیسم «به سر عقل نیاید».

محمد تقی فهیم، منتقد فیلم، در یادداشتی تحت عنوان «جوکر ببینید اما جوکر نشوید» به فرجام دولت‌ها و جنش‌های انارشیستی اشاره می‌کند.

فهیم معتقد است که جوکر از یک طرف به فرجام جنبش‌های انارشیستی هشدار می‌دهد که اگر این مدل (انارشی بد خشونت‌گرا) را برای تغییر شرایط انتخاب کنید، تبدیل به قاتل می‌شوید و همچنان به جامعه آسیب بیشتری می‌رسانید. از طرف دیگر به دولت‌ها، که اگر این سیاست‌های خود را تعدیل نکنید و به این روش ادامه دهید، بالاخره توسط توده‌ها سرکوب خواهید شد.

آقای فهیم باورمند است که «جوکر نه‌تنها از لحاظ مضمون و فورم در حوزه‌ی خودش انقلاب و طغیان به‌پا نمی‌کند، بلکه پایه‌های سیستم فاسد و کثیف سرمایه‌داری فعلی را بتون‌ریزی کرده و محکم‌تر می‌سازد».

***

چاپ کنید
ایمیل کنید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on telegram

مدیر مسوول: رقیه صادقی

سردبیر: علی جلالی تمرانی

مسوول وب‌سایت: علی محبی

ویراستار: محمد محمدی

صفحه‌آرا: سیف‌الله فیروزی

© تمام حقوق مطالب این وب سایت برای هفته‌نامه پیرامون محفوظ می باشد.