زنان تخار و حجاب اجباری

فرهنگ حاکم بر جامعه‌ی سنتی شهر تالقان، مرکز ولایت تخار، زن‌ها و دختران جوان را وادار به پوشیدن چادری (برقع) کرده است؛ به‌گونه‌ای که نباید صورت‌های‌شان دیده شوند. شاید این فرهنگ در بیشتر ولایت‌های کشور رایج باشد، اما در تخار هیچ زنی با صورت نمایان در شهر دیده نمی‌شود؛ به‌غیر از دختران خوردسن که به‌گفته‌ی باشندگان محل هنوز به تکلیف نرسیده‌اند.

در یکی از روزهای زمستان ۱۳۹۹ با شماری از هم‌کارانم کوله‌بارِ سفر بستیم و از بدخشان به مقصد تخار در حرکت شدیم. پس از گذشت دو و نیم الی سه ساعت به شهر تالقان رسیدیم. تالقان را متفاوت‌تر از فیض‌آباد یافتم: شهرِ بزرگ‌تر، پر جمع‌و‌جوش‌تر و شاید این‌همه تفاوت به‌دلیل وسعت جغرافیایی و شمار نفوس آن بود. اما وقتی به مقصد رسیدیم و از موتر پیاده شدیم هر فردی که با ما روبه‌رو می‌شد نگاه‌های عجیب‌و‌غریبی به من و هم‌کارانم‌ می‌انداخت. این‌که چرا چنین بود، همه‌ی ما را کنجکاو کرده بود. فردای آن روز، مادر یکی از هم‌کارانم‌ که از تخار بود به ما گفت وقتی بیرون می‌رویم صورت‌های‌مان را با ماسک و یا چادرمان بپوشانیم، چون در آن‌جا هیچ زنی بدون پوشیدن ماسک، حجاب و یا چادری بیرون نمی‌روند.

پس از آن هنگامی که به قریه‌های تخار می‌رفتیم برقع یا به‌اصطلاح همان چادری را می‌پوشیدیم و روزهایی که در منطقه‌های اطراف شهر می‌رفتیم صورت‌های‌مان‌ را با ماسک می‌پوشانیدیم‌ تا دیگر هیچ نگاهِ پر از بغض به سمت ما نبیند. شاید درک این چیزهایی که نوشتم برای همه آسان نباشد. این همه را فقط کسی یا کسانی به‌آسانی درک می‌توانند که خودشان همانند من در بدترین شرایط ممکن قرار گرفته باشد و به‌خاطر امنیت و احترام به فرهنگ مردم آن منطقه از فرهنگ حاکم در جامعه‌ی سنتی‌شان پیروی کرده باشد. فرهنگ پوچِ که زن‌های بی‌دفاع را همیشه شکنجه می‌کند، زن‌ها را برده و فرمان‌بردار مرد می‌داند، به حق و حقوق زن احترام قائل نمی‌شود، در همه موارد مردها به‌جای زن‌ها تصمیم می‌گیرند که چکار کنند، کجا بروند، چه‌وقت بروند، چه بخورند و چه بپوشند.

اگر قرار باشد دیدگاه زن‌ها در مورد حجاب، که مردها و نظام مردسالار مجبور به پوشیدن‌شان می‌کنند، شنیده شود، هیچ زنی راضی به این کار نیست. من در ولایت‌های مختلف از جمله تخار با زن‌ها در مورد حجاب اجباری حرف زدم و بارها‌ از زبان خود آن‌ها شنیدم که می‌گفتند: خواهرجان! اصلاً خوش ندارم چادری بپوشم، وقتی آن را به سرم می‌گذارم سرم درد می‌گیرد، نمی‌توانم درست راه بروم و دنیا پیش چشمم تاریک می‌شود. ولی چه کنم این رسم و‌ رواج قریه‌ی ما است و شوهرم اجازه نمی‌دهد بدون پوشیدن آن پا از دروازه‌ی خانه فراتر نهم.

نادیه می‌گفت: «وقتی به شهر یا خانه‌ی قوم و خویش می‌روم چادری می‌پوشم، نفسم تنگ شده و سرم درد می‌گیرد». اخپلای نیز از همسایه‌های نزدیک همین خانم است. از او پرسیدم از پوشیدن چادری یا حجاب چه احساسی دارد؟ او در جوابم گفت: «خواهرجان! این سوال را کسی می‌پرسد که تا هنوز چادری یا برقع به سر نکرده باشد. خودت که چادری به سرت است بهتر از من می‌دانی از شهر تا این‌جا چطور آمدی. خدا حکومت‌مان ره خوب کند در وطن ما امنیت و آرامی بیاید، دیگر هیچ کسی مجبور به کاری نباشد».

واقعاً هم خانم اخپلای‌ حرف‌های دلم را گفت. منِ که در مدت بیشتر از بیست سال عمرم چادری به سر نکرده بودم در تخار مجبور شدم حجاب بپوشم و این‌که با پوشیدن آن چه حسی برای آدم پیش می‌آید را اصلاً نمی‌توان با واژه‌ها بیان کرد.

این‌جاست که یک پرسش اساسی مطرح می‌شود. این همه افراطیت در تخار از کجا سرچشمه می‌گیرد؟ در پاسخ به این پرسش در ذهن من فقط یک موضوع خطور می‌کند و آن هم تعداد فراوان مدرسه‌های دینی و حاکمیت طالبانی است. تخار از جمله ولایت‌های ناامن در شمال کشور است و در همسایگی کندز موقعیت دارد. بیشترِ منطقه‌های هم‌مرز با کندز تحت تسلط طالبان است. طالبان که خود را مدعیان دین می‌نامند، در دین افراط می‌کنند. در هیچ جای اسلام نیامده است که زن‌ها باید قسمی حجاب بپوشند که صورت‌شان دیده نشوند. از نگاه شرعی حجاب زن‌ها، پوشانیدن ضروری مو و سایر اعضای بدن به جز صورت و دو دست (و گاهی دو پا) تعریف شده است. از دیدگاه عالمان دینی، حجاب اجباری وجه شرعی ندارد.

در قوانین افغانستان، حجاب به آن شکلی که در اکثر نقاط و ولایت‌های افغانستان رواج دارد، اجباری نیست. اما سنت‌های ناپسند و قرائت‌های افراطی از دین، باعث شده است در مناطقی که حکومت مرکز بر آن‌ها کنترل کم‌تر و ضعیف‌تری دارد، عالمان و مدارس دینی با استفاده از مساجد و مناسبت‌های عمومی، به ترویج و تحمیل قوانین و دساتیر سختگیرانه‌ی دینی بپردازند. متأسفانه، در نبود یا ضعف کنترل حکومت و دولت مرکزی، میدان برای گروه‌های افراطی بازتر می‌شود و زنانْ قربانیان اصلی سلطه‌ی سنت‌های سختگیرانه‌ی بر جامعه و افکار عمومی است.

***

چاپ کنید
ایمیل کنید

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on telegram

مدیر مسوول: رقیه صادقی

سردبیر: علی جلالی تمرانی

مسوول وب‌سایت: علی محبی

ویراستار: محمد محمدی

صفحه‌آرا: سیف‌الله فیروزی

© تمام حقوق مطالب این وب سایت برای هفته‌نامه پیرامون محفوظ می باشد.